Jak odwołać darowiznę

DAROWIZNA I JEJ ODWOŁANIE

  1. ISTOTA DAROWIZNY:

Artykuł 888 § 1 kodeksu cywilnego normuje umowę darowizny, poprzez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku – istotą darowizny jest właśnie jej bezpłatność – rozumiana szeroko – chodzi tu zarówno o pieniądze jak i inne rzeczy.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 stycznia 2014 r. I ACa 957/13 (LEX nr 1444771) zasadniczą cechą darowizny jest fakt, że przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Zasadniczą cechą darowizny jest zatem jej nieodpłatność, należy przez nią rozumieć brak ekwiwalentu ekonomicznego jako odpowiednika świadczenia darczyńcy. Nie ma znaczenia dla oceny charakteru prawnego umowy darowizny konkretny, zindywidualizowany motyw dokonanego nieodpłatnie przysporzenia. Przyczyna prawna (causa donandi) jest bowiem stypizowana i identyczna dla wszystkich wchodzących w grę przypadków.”

Ponadto, zgodnie z art. 890 § 1 kc oświadczenie darowizny powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego – jednak jeżeli przyrzeczenie zostało już wykonane pomimo nie złożenia go w formie aktu notarialnego to mimo to jest ważne. Szczególnie przy nieruchomościach należy pamiętać, że umowa darowizny dla swej skuteczności bezwzględnie wymaga formy aktu notarialnego.

  1. JAK ODWOŁAĆ DAROWIZNĘ?

W szczególnych okolicznościach istnieje możliwość odwołania darowizny, przypadki te normuje kodeks cywilny:

  1. Darowizna jeszcze nie wykonana:

Zgodnie z art. 896 kc darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

  1. Darowizna już wykonana:

Zgodnie z art. 897 kc jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

  1. Rażąca niewdzięczność:

Na początek należy przedstawić co to jest rażąca niewdzięczność:

Słusznie wskazano w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2014 r. I ACa 1297/13 (LEX nr 1438126), iż Artykuł 898 § 1 k.c. zawierający pojęcie rażącej niewdzięczności posługuje się typowym zwrotem niedookreślonym pozostawiając sądowi ustalenie czy konkretne zachowania mieszczą się w pojęciu rażącej niewdzięczności i odsyłając w tym zakresie przede wszystkim do układu norm moralnych. Rażąca niewdzięczność odnosi się do takiego zachowania obdarowanego, które jest skierowane przeciw darczyńcy świadomie i w nieprzyjaznym zamiarze, ukierunkowane zazwyczaj na wyrządzenie krzywdy lub szkody majątkowej; nie są to działania nieumyślne, niezamierzone. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują z reguły czyny nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne niewykraczające poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne jak i też wywołane zachowaniem się darczyńcy.”

Zgodnie z art. 898. § 1 kc darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Ponadto zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie (czyli właśnie wystąpienia wspomnianej rażącej niewdzięczności) obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.

Nie ma tutaj znaczenia to czy darowizna została już wykonana czy jeszcze oczekuje na wykonanie – jedynymi wymogami jest to ażeby rażąca niewdzięczność wystąpiła już po zawarciu umowy darowizny

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 grudnia 2013 r. I ACa 551/13 (LEX nr 1409071) Nie stanowi podstawy odwołania darowizny w oparciu o art. 898 § 1 k.c. zachowanie noszące znamiona rażącej niewdzięczności, które wystąpiło przed zawarciem umowy, nawet gdyby darczyńca powziął wiedzę o tej okoliczności po zawarciu umowy.”

Odwołanie darowizny następuje w drodze oświadczenia woli złożonego przez darczyńcę obdarowanemu – jednak, jak wyżej wskazano, jeżeli przedmiotem darowizny jest nieruchomość to takie oświadczenie nie sprawia tego, że taka nieruchomości staje się znów własnością darczyńcy – konieczne jest tutaj oświadczenie woli złożone przez obdarowanego w formie aktu notarialnego. Jeżeli obdarowany, pomimo złożenia mu oświadczenia woli o tym, że odwołuje się darowiznę ze względu na jego rażącą niewdzięczność, uchyla się z jej zwrotem to należy wtedy wystąpić na drogę sądową. Sąd w postępowaniu cywilnym rozpatrzy taką sprawę i jeżeli udowodni się rażącą niewdzięczność obdarowanego to sąd wydaje wyrok, który zastępuje wspomniane wyżej oświadczenie woli obdarowanego w formie aktu notarialnego – i tym sposobem własność nieruchomości wraca do darczyńcy.

Istnieje ograniczony termin do odwołania darowizny z tytułu rażącej niewdzięczności obdarowanego, otóż zgodnie z Art. 899 kc § 1. darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. – przepisy nie mówią tu o formie przebaczenia.

Zgodnie § 2 spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy.

Zgodnie z §  3 darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego:

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 kwietnia 2014 r. I ACa 18/14 (LEX nr 1461003):

Przyczyny odwołania darowizny nie mogą stanowić te zachowania obdarowanych, o których darczyńca dowiedział się wcześniej niż na rok przed złożeniem oświadczenia o odwołaniu darowizny. Każdy wypadek nagannego zachowania się obdarowanego, który może być traktowany, jako rażąca niewdzięczność, daje podstawę do odwołania darowizny i każda z osobna podlega osobnemu ‘przedawnieniu’ z art. 899 § 3 k.c.

Jest to bardzo doniosły wyrok, mówi on mianowicie o tym, że nawet gdyby darczyńca „spóźnił się” z odwołaniem darowizny z tytułu wystąpienia rażącej niewdzięczności (pewnego zdarzenia) to nie oznacza, że ma już drogę zamkniętą – otóż jeżeli np. później wystąpią inne wypadki rażącej niewdzięczności to przedawniają się one niezależnie od siebie – i z powodzeniem mogą być podstawą do odwołania darowizny w trybie art. 898 kc.

Jeżeli natomiast chodzi o darowiznę dokonana przez małżonków na czyjąś rzecz to na uwagę zasługuje

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.09.1969r., sygn. akt ICR 458/69: jeżeli małżonkowie dokonali darowizny nieruchomości objętej ich wspólnością ustawową, to w razie śmierci jednego z nich późniejsze odwołanie tej darowizny przez pozostałego przy życiu małżonka dotyczyć może tylko jego udziału w darowanej nieruchomości.

Kancelaria Adwokacka
Siedziba Aleje Jerozolimskie 29 lok. 24
00-508 Warszawa
Następny artykuł Poprzedni artykuł
tel. kom. 664 176 197
tel. stac. (22) 273 68 61

kancelaria@dziurkiewicz.eu
lukasz.dziurkiewicz@onet.pl

Adres:
Łukasz Dziurkiewicz
Kancelaria Adwokacka
Aleje Jerozolimskie 29 lok. 24
00-508 Warszawa

Godziny urzędowania:
pon.-pią. 10.00-18.00

Przelewy: Idea Bank S.A. nr rachunku:
85 1950 0001 2006 0151 9718 0002
kod SWIFT Idea Bank S.A. : IEEAPLPA
newsletter software