Kancelaria AdwokackaSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2021 roku (sygn. akt I CSK 720/20) wskazał, iż zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece przeciwko domniemaniu prawa wynikającemu z wpisu w księdze wieczystej nie można powoływać się na domniemanie prawa wynikające z posiadania. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego sens domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym polega na tym, że w razie jego kolizji z domniemaniem wynikającym z posiadania (domniemanie posiadania samoistnego, domniemanie ciągłości posiadania, domniemanie zgodności posiadania z prawem, domniemanie dobrej wiary), to pierwsze ma przewagę. Inaczej niż w przypadku pozostałych domniemań prawnych, powołujący się na domniemanie wynikające z posiadania nie jest zwolniony z obowiązku wykazania faktów stanowiących treść domniemania, a ponadto na nim ciąży obowiązek obalenia domniemania wynikającego z jawnego wpisu w księdze wieczystej (zob. wyrok SN z dnia 21 czerwca 2011 r., I CSK 555/10).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. W uchwale z dnia 13 stycznia 2011 r. (III CZP 123/10, OSNC 2011, nr 9, poz. 96) Sąd Najwyższy wskazał, że domniemanie zamieszczone w powołanym przepisie jest wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego. Zwrócił przy tym uwagę, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie dominuje zapatrywanie, iż obalenie tego domniemania może nastąpić nie tylko w drodze powództwa przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h., ale również w każdym innym postępowaniu, w którym obalenie takiego domniemania stanowi przesłankę rozstrzygnięcia.
Natomiast w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 r. (III CZP 134/09, OSNC 2010, nr 10, poz. 131) podkreślono, że powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. jest jedyną drogą umożliwiającą trwałe i skuteczne wobec wszystkich obalenie domniemania ustanowionego w art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Zwrócono przy tym uwagę na możliwość podważenia tego domniemania również w innych postępowaniach, w których rzeczywisty stan prawny nieruchomości ma znaczenie jako przesłanka zgłaszanych żądań lub obrony przed nimi, z zastrzeżeniem jednak, że w takiej sytuacji skutki obalenia domniemania 5 ograniczają się do tego postępowania i jego stron, nie uzasadniając zmiany treści wpisów figurujących w księdze. Wyrok wydany w wyniku uwzględnienia powództwa przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. stanowi natomiast podstawą skorygowania stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej.
Dodatkowo w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2019 r. (I CSK 473/18, OSP 2020, nr 7-8, poz. 57) wyróżniono – w omawianym kontekście – różnicę pomiędzy wpisem deklaratywnym a – mającym charakter wyjątku – wpisem konstytutywnym i jej wpływ na sposób, w jaki może zostać obalone domniemanie prawdziwości wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej; jeżeli do powstania prawa potrzebny jest wpis, to i do jego wygaśnięcia niezbędne jest wykreślenie wpisu.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18.10.2017 roku (sygn. akt III CZP 59/17) w odpowiedzi na pytanie „Czy w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zachodzi po stronie biernej współuczestnictwo konieczne współwłaścicieli (art. 72 § 2 k.p.c.) w sytuacji, gdy prawa jednego z nich nie są kwestionowane przez powoda domagającego się usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym tylko w zakresie udziału innego współwłaściciela?” – podjął uchwałę: „W sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, dotyczącej wyłącznie udziału we współwłasności nieruchomości w częściach ułamkowych, po stronie pozwanej nie zachodzi współuczestnictwo współwłaścicieli pozostałych udziałów ujawnionych w dziale II tej księgi.”
Uprzednio Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 roku (III CSK 114/05) wskazał, że dopuszczalne jest podjęcie czynności zachowawczych, o jakich mowa w art. 209 kc, także w drodze powództwa o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez jednego ze współwłaścicieli. Za samodzielną legitymacją współwłaściciela nieruchomości przemawia okoliczność, że uzależnienie skuteczności powództwa współwłaściciela nieruchomości o uzgodnienie stanu wpisanego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym od woli innych współwłaścicieli, którzy niejednokrotnie z różnych przyczyn uzgodnieniem takim mogą nie być zainteresowani (tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie), godziłoby w zagwarantowaną w art. 21 i 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ochronę prawa własności, uniemożliwiając ujawnienie tego prawa i narażając współwłaściciela na niemożność skorzystania z ochrony z tego uprawnienia płynącej. Celem takiego postępowania jest nie tylko ochrona interesu indywidualnego, ale przede wszystkim usunięcie ewentualnych niezgodności, dla wypełnienia ustrojowej funkcji ksiąg wieczystych, jakim jest poprawne ujawnienie stanu prawnego nieruchomości (dla bezpieczeństwa obrotu). Cel ten przemawia przeciwko uniemożliwieniu korzystania z prawa przez jednego współwłaściciela z powodu braku poparcia innych (tak pogląd wyrażony przez S.N. w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 2005r. w sprawie II CK 699/04, LEX nr 277069). W wyroku z dnia 23 grudnia 1988r. (III CRN 434/88, LEX nr 3593) Sąd Najwyższy podniósł, że rzeczą Sądu orzekającego jest zawiadomienie w trybie art. 195 kpc wszystkich osób, których uprawnienia z tytułu własności nie zostały do księgi wieczystej wpisane. Natomiast jeśli jedna z osób potencjalnie współuprawnionych nie przystąpiła do sprawy po stronie powodowej, to powinna być ona wezwana do sprawy po stronie pozwanej zgodnie z art. 195 § 2 kpc (tak wyrok S.N. z 27 lutego 2002r., III CKN 38/01, OSNC 20032/27).”
Kancelaria Adwokacka – tel. 664176197