Jak uzyskać zachowek

adwokat Legionowo

ZACHOWEK

Dziedziczyć można na podstawie testamentu albo ustawy kodeks cywilny, gdy testament nie został sporządzony albo okazał się nieważny.

Testator czyli osoba sporządzająca swój testament może rozporządzić swoim majątkiem na dowolny cel, może nawet przekazać majątek osobom spoza kręgu rodziny. Wiele osób potocznie uważa, że gdy nie są wymienione w testamencie to znaczy, iż automatycznie nic im się ze spadku nie należy, tymczasem w takiej sytuacji zastosowanie znajdzie instytucja zachowku.

Sporządzenie testamentu negatywnego wyłącza spadkobiercę ustawowego od dziedziczenia, ale w przeciwieństwie do instytucji wydziedziczenia, nie pozbawia go prawa do zachowku. Chyba, że spadkodawca w ważny sposób wydziedziczył spadkobiercę ustawowego.

Zachowek jest swego rodzaju materialnym zabezpieczeniem interesów osób najbliższych spadkodawcy w przypadku, gdy nie zostali oni powołani w testamencie do dziedziczenia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 stycznia 2014 r. V ACa 742/13 (LEX nr 1439043)

Roszczenie o zachowek jest roszczeniem majątkowym, pozbawionym pierwiastka osobowego, mającym na celu realizację interesów rodzinnych, zgodnie z pierwotnymi ideami prawa spadkowego oraz instytucji zachowku, chroniącej bezpośrednich spadkobierców ustawowych przed pokrzywdzeniem ze strony spadkodawcy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 r. V CSK 385/12 (LEX nr 1375506)

Instytucja zachowku służy ochronie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy, wymienionych w art. 991 § 1 k.c., przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości ich udziału w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniu z tego tytułu.

Zgodnie z Kodeksem Cywilnym zstępnym (dzieciom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy należy się tzw. zachowek w wysokości połowy wartości udziału jaki przypadłby tej osobie gdyby była powołana do spadku.

Ponadto, możliwa jest sytuacja, w której prawo do zachowku uzyskują wyżej wymienione osoby, nawet jeśli zostały przez spadkobiercę powołane w testamencie do dziedziczenia – ale jedynie w sytuacji, gdy ich udział w spadku nie pokrywa wysokości należnego im zachowku.

Więc, zgodnie z powyższym, w przypadku uruchomienia instytucji zachowku, mają również zastosowanie przepis dotyczące dziedziczenia ustawowego, zgodnie z którymi w pierwszej kolejności dziedziczą zstępni i małżonek spadkodawcy, a dopiero w przypadku braku zstępnych powołany do spadku jest małżonek oraz rodzice spadkodawcy.

Wyłączenia – czyli osoby, którym nie przysługuje prawo do zachowku:

  1. osoby niegodne,

  2. małżonek odsunięty od dziedziczenia w oparciu o złożony pozew o rozwód, lub separację z jego wyłącznej winy,

  3. osoby, które spadek odrzuciły,

  4. osoby wydziedziczone przez spadkodawcę (wydziedziczenie, to de facto pozbawienie prawa do zachowku), podstawami wydziedziczenia z zachowku, zgodnie z kodeksem cywilnym są:

Uprawniony do zachowku:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

  1. osoby, które umownie zrzekły się dziedziczenia.

Zobowiązani z tytułu zachowku:

Osobami zobowiązanymi do wypłaty zachowku są

  • spadkobiercy powołani do dziedziczenia;
  • osoby, na rzecz których spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny;

Może wystąpić sytuacja, w której osoba, która jest uprawniona do zachowku sama jest zobowiązana do zapłaty zachowku z tytułu tego samego spadku – w takim wypadku jego odpowiedzialność ogranicza się jedynie do nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek – innymi słowy nie można komuś zmniejszyć zachowku nawet, gdy on sam jest zobowiązany do zapłaty zachowku.

Wysokość zachowku:

Wysokość zawsze określa się w oznaczonej kwocie pieniężnej, a nie w naturze, która to kwota zależy od:

  1. wartości całego spadku;

  2. wielkości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym;

  3. czy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy;

  4. czy uprawniony zstępny spadkodawcy jest osobą małoletnią.

Uprawnionemu, który jest trwale niezdolny do pracy, oraz małoletniemu zstępnemu należy się 2/3 udziału spadkowego, który przypadłby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Wszystkim pozostałym należy się 1/2 udziału spadkowego, który przypadałby im przy dziedziczeniu ustawowym.

Osoba pragnąca skorzystać ze swojego prawa do zachowku ma roszczenie do spadkobierców, w przypadku gdy nie chcą oni spełnić swojego ustawowego obowiązku należy zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, wnieść przeciwko nim pozew do sądu na obszarze właściwości którego, istniało ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Należy pamiętać, że w przypadku gdy wartość przedmiotu sporu wynosi do 75 000 zł pozew należy złożyć do Sądu Rejonowego natomiast jeżeli jest wyższa niż 75 000 zł pozew należy złożyć do Sądu Okręgowego.

Co ważne – bierze się pod uwagę wartość zachowku tzn. konkretną kwotę.

Na złożenie powództwa o zachowek jest ograniczony czas – wynosi on 5 lat od chwili otwarcia spadku czyli od śmierci spadkobiercy. W przypadku gdy zostało ogłoszonych kilka testamentów i istnieją wątpliwości, który jest właściwy wtedy bieg przedawnienia jest wstrzymany, podobnie gdy na podstawie kilku testamentów istnieje spór kto ma być spadkobiercą – do czasu jego wyjaśnienia nie da się ustalić przeciwko komu wnosić powództwo.

OPIS

Zachowek polega na materialnym zabezpieczeniu interesów osób najbliższych dla spadkodawcy w sytuacji gdy zostały one pominięte w testamencie jak i w sytuacji gdy zostały w nim uwzględnione w rażąco niskiej części. Prawo do zachowku mają nawet osoby, wobec których został sporządzony tzw. testament negatywny. Uprawnionymi do zachowku są: zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy – przy czym w pierwszej kolejności, zgodnie z przepisami o dziedziczeniu ustawowym, prawo do zachowku mają zstępni oraz małżonek spadkodawcy. Osobami, na których ciąży obowiązek wypłacenia zachowku są spadkobiercy oraz osoby na rzecz których spadkodawca poczynił zapis windykacyjny. Wysokość zachowku nie jest stała i jest uzależniona od wielu czynników takich jak wartość całego spadku; wielkość udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym; czy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy; czy uprawniony zstępny spadkodawcy jest osobą małoletnią. Uprawnionemu stale niezdolnemu do pracy oraz uprawnionemu małoletniemu należy się zachowek w wysokości 2/3 tego co otrzymali by przy dziedziczeniu ustawowym, wszystkim pozostałym należy się ½ tego co otrzymali by oni przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli zobowiązany uchyla się od wypłaty zachowku należy wnieść pozew do sądu właściwego na miejsce ostatniego zamieszkania spadkodawcy, a gdy takiego miejsca nie da się ustalić, do sądu właściwego pod względem położenia majątku spadkowego. Roszczenie to przedawnia się z upływem 5 lat od chwili otwarcia spadku – czyli od śmierci spadkodawcy.

Odpowiadając na pytania dwóch warszawskich sądów Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. stwierdził, że zachowek jest zgodny z Konstytucją – przepis art. 991 k.c. jest zgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny słusznie zauważył, że choć Konstytucja nie odnosi się wprost do zachowku, to jednak opowiadając się za konkretnym rozwiązaniem, prawodawca powinien przestrzegać wymogów konstytucyjnych oraz dostosować obowiązujące przepisy do odpowiedniego standardu ochrony praw i wolności. Trybunał zaznaczył, że ochrona praw i wolności osób z kręgu najbliższej rodziny spadkodawcy wymaga ograniczenie swobody testowania prawem do zachowku. TK wskazał, że choć  normy konstytucyjne nie gwarantują prawa podmiotowego do zachowku, to prawodawca zobowiązany jest stworzyć rozwiązania zabezpieczające – na wypadek rozrządzenia majątkiem in mortis causa – sytuację ekonomiczną i prawną określonych podmiotów, które pozostają w relacjach rodzinnych ze spadkodawcą (art. 18, art. 30 i art. 47 Konstytucji).

TK trafnie podkreślił, iż prawo do zachowku nie stanowi nadmiernego ograniczenia prawa dziedziczenia konkretyzowanego w formie testamentu. Spadkodawcy przysługuje bowiem prawo wyrażenia swej swobodnej woli i wydziedziczenia małżonka, zstępnych lub rodziców. Ponadto ograniczenia prawa podmiotowego przez prawo do zachowku nie można uznać za nadmierne z uwagi na wyłączenie z kręgu uprawnionych in concreto do zachowku podmiotów niegodnych dziedziczenia, a także z uwagi na możliwość wyłączenia z kręgu uprawnionych in concreto do zachowku małżonka wyłączonego od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.  Szanować również trzeba fakt, iż spadkodawcy przysługuje prawo wyboru sposobu dziedziczenia przez spadkobierców.

Zatem bezsprzecznie zachowek w ujęciu Trybunału Konstytucyjnego stanowi uzasadnione konstytucyjnie ograniczenie praw podmiotowych. TK – P 56/2011

http://dziurkiewicz.eu/ciezar-udowodnienia-faktu/

Kancelaria Adwokacka
Siedziba Aleje Jerozolimskie 29 lok. 24
00-508 Warszawa
Następny artykuł Poprzedni artykuł
tel. kom. 664 176 197
tel. stac. (22) 273 68 61

kancelaria@dziurkiewicz.eu
lukasz.dziurkiewicz@onet.pl

Adres:
Łukasz Dziurkiewicz
Kancelaria Adwokacka
Aleje Jerozolimskie 29 lok. 24
00-508 Warszawa

Godziny urzędowania:
pon.-pią. 10.00-18.00

Przelewy: Idea Bank S.A. nr rachunku:
85 1950 0001 2006 0151 9718 0002
kod SWIFT Idea Bank S.A. : IEEAPLPA
newsletter software